MUCİZE BESİNLER

İnsanlar olarak hep bir mucize peşindeyiz. Her alanda olduğu gibi beslenme alanında da mucize bir yiyecek arıyoruz. Kimleri bu mucize yiyeceğin kilo verdirmesini, kimi aldırmasını, kimi boy uzatmasını kimi de kas yapmasını istiyor. Ancak yaratıcı zaten tüm besinleri birer mucize şekilde yaratmıştır.
Besin ve Beslenme Konseyi besinlerin benzer özellikleri dikkate alınarak beslenme planlarının yapılmasında kolaylık sağlanması için besinlerin 4 grupta toplanmasını uygun görmüştür. Bu dört grup da kendi çapında birer mucizedir. Vücudun temel enerji kaynağı olan ve B grubu vitaminlerden zengin ekmek ve tahıl grubu vücut için ne kadar önemliyse, vitamin ve mineraller açısından zengin olan sebze ve meyve grubu da o kadar önemlidir. Yine kalsiyum kaynağı süt ve ürünleri grubu, protein ve demir deposu et, yumurta ve kurubaklagiller grubu da kendi alanlarındaki mucizelerdir.
Ancak bir mucize daha vardır ki, o da vücuda alınan besinlerden en çok yararlanılabilmesi için, tüm bu besin gruplarının bir arada tüketilmesi gerektiğidir. Biliyoruz ki kalsiyum yönünden zengin olan süt ve ürünleri bebeklikten itibaren tek yönlü ve çok fazla tüketildiğinde diğer vitamin ve minerallerin özellikle de demirin yetersizliği kaçınılmazdır. Hatta boyunun uzaması için sadece süt ve yoğurtla beslenen çocuk bir de bakmışız ki yaşıtlarından oldukça kısa kalmıştır. Çünkü büyüme ve gelişme için gerekli olan enerji ve B grubu vitaminleri ekmek ve tahıl grubundan, protein ve demiri et, yumurta ve kurubaklagiller grubundan ve gerekli vitaminleri meyve ve sebzelerden karşılayamamıştır.

Şimdi gelin bu besin gruplarını inceleyelim:

Süt Grubu: Süt, yoğurt, peynir, ayran bu gruptaki besinlerdir. Protein, kalsiyum, fosfor ve (B2) riboflavinden zengindir. Kalsiyum ve fosfor kemik ve diş gelişimi için gerekli iken, (B2) riboflavin deri ve göz sağlığı için gereklidir.

Et, Yumurta, Kurubaklagil Grubu: Kırmızı et, tavuk,hindi, balık, yumurta, kuru baklagiller (mercimek, kuru fasulye, nohut), ceviz, fındık gibi yağlı tohumlar bu gruptaki besinlerdir. Bu gruptaki besinler beyin gelişimi, hastalıklara karşı dirençli olma ve kansızlıktan korunmada önemlidir.

Bu besinler diğer gruptakilere göre daha fazla protein içerir. Protein hücrelerin temel yapı taşıdır. Büyüme ve gelişme için çok önemlidir. Demir, Çinko, Fosfor, Magnezyum ve B vitaminleri yönünden de zengindir. B grubu vitamini sinir, sindirim sistemimiz için ve deri sağlığımız için önemlidir. Demir kan yapımını sağlarken, Çinko vücudumuzu mikroplara karşı koruyan ve büyüme ve gelişmeyi sağlayan önemli bir mineraldir.

Sebze Ve Meyve Grubu: Her türlü sebze ve meyveler bu grupta yer alır. Göz, diş, cilt sağlığı
ve vücut direnci için önemlidir. Sindirim sistemimizin iyi çalışması için de önemlidir.

Özellikle A ve C vitamini bakımından zengindir. Bunun yanı sıra bazı mineraller ve posanın da iyi bir kaynağıdır. A vitamini gözün iyi görmesini sağlarken deri sağlığı için de önemlidir. C vitamini ise hastalıklardan korunmada ve hastalıkların daha çabuk iyileşmesine yardımcı olur. Ayrıca C vitamini ve A vitamininin öncüsü olan karotenler vücudumuzda kanser yapan maddelere karşı koruyucu görev yaparlar.

Ekmek ve Tahıl Grubu: Buğday, mısır,çavdar ve bunlardan yapılan unlar ve ekmekler, pirinç, bulgur, makarna, şehriye, irmik, un, yufka bu gruptaki besinlerdir. Esas enerji kaynağını oluşturan bu gruptaki yiyecekler karbonhidrat, tiamin (B1), niasin (B2) den zengindir. Tiamin ve niasin besinlerdeki enerjinin vücut enerjisine dönüşümünde rol oynayan vitaminlerdir.

Yağlar ve Şekerler: Yağlar ve şekerler diğer gruplarda bulunan besinlerde bulunduğu için ayrı bir grup olarak belirtilmez. Saf karbonhidrat olan şeker boş enerji kaynağıdır. Fazla tüketildiğinde şişmanlık ve diş çürüklerine neden olur. Vücutta çeşitli görevleri olan yağlar beslenmede önemlidir ancak şişmanlık ve kalp-damar hastalıklarına sebep olabileceğinden fazlasından kaçınılmalıdır.

Vücudun enerji ve besin öğesi gereksinimleri yaş, cinsiyet, fizik aktivite, hastalık ve sağlık durumumuza göre değişmektedir. Gün içinde 4 besin grubundan dengeli şekilde tüketmeli, mucizeyi yakalamalıyız.

Mucize demişken sudan bahsetmeden olmaz. Yediğimiz besinlerin sindirimi, emilimi ve hücrelere taşınmasında rol oynayan suyun hayati bir önemi vardır. Hücrelerin, dokuların organ ve sistemlerin çalışması, metabolizma sonucu oluşan zararlı maddelerin taşınması ve atılması, vücut ısısının denetiminin sağlanması ve eklemlerin kayganlığının sağlanması gibi görevleri vardır. Günde en az 8-10 bardak su içmeliyiz


Uz. Dyt. Yasemin KÜZDERE

Referanslar:
*Karaağaoğlu,N. (Ekim-2006). İlk Öğretim Çocukları İçin Sağlıklı Beslenme. Besler,T., Merdol,T.(Ed.). Beslenme Bilgi Serisi.Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Gıda Güvenliği Daire Başkanlığı.
*TC. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2004). Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi. Ankara: TC. Sağlık Bakanlığı.